Deniz Balıkları İsimleri: Kıyıdan Tutulan 30'dan Fazla Tür, Tanıma İpuçları ve Yasal Boy
Kısa cevap: Türkiye kıyılarında oltayla en sık tutulan deniz balıkları dört grupta toplanır: karagözgiller (çipura, karagöz, sargoz, mırmır, izmarit, mercan), kefaller (has kefal, sarıkulak), açık su balıkları (lüfer, palamut, kolyoz, uskumru, istavrit, zargana) ve kaya-dip balıkları (levrek, eşkina, barbunya, tekir, iskorpit, mezgit). Aşağıdaki tablolarda 30'dan fazla türün adı, nasıl tanındığı, nerede tutulduğu ve amatör avdaki en küçük yasal boyu var. Örneğin levrek 25 cm, çipura 20 cm, sargoz 21 cm, karagöz 18 cm, istavrit 12 cm'dir.
Türkiye'de kıyıdan hangi deniz balıkları tutulur?
Kıyıdan tutulan türler denize ve mevsime göre değişir. Karadeniz ve Marmara'da istavrit, mezgit, lüfer ve kefal; Ege ve Akdeniz'de çipura, sargoz, isparoz, kupez ve melanurya daha yaygındır. Tablolardaki "yasal boy" sütunu tebliğdeki en küçük boyu gösterir; "sınır yok" yazan türlerde boy sınırı yoktur ama toplam 5 kg kuralı geçerlidir. Boy, balığın ağzı kapalıyken burun ucundan kuyruk yüzgecinin en uç noktasına kadar ölçülür.
Karagözgiller: çipura, karagöz, sargoz ve akrabaları
Yanlardan basık, yüksek gövdeli, sert yüzgeçli balıklardır. Çoğu kayalık, iskele ayağı ve kum-kaya geçişlerinde yaşar; kabuklu ve kurtla beslenir.
| Tür | Nasıl tanınır | Nerede tutulur | Yasal boy |
|---|---|---|---|
| Çipura | İki göz arasında altın sarısı bant, solungaç kapağında koyu leke | Kumluk, midyelik, liman içi, dere ağzı | 20 cm |
| Karagöz | Ensede ve kuyruk sapında iki geniş siyah bant | Kayalık, iskele ayağı, mendirek | 18 cm |
| Sargoz | Çok sayıda ince dikey çizgi, kuyruk sapında siyah leke | Köpüklü, dalgalı kayalık | 21 cm |
| İsparoz | Küçük; kuyruk sapında halka gibi siyah bant, sarımsı karın yüzgeçleri | Sığ kayalık, çayırlık | Sınır yok |
| Mırmır | Sivri burun, gümüşi gövdede koyu dikey çizgiler | Kumluk sahil, dalga hattı | Sınır yok |
| İzmarit | Küçük, ince gövde; yanda, gövdenin ortasında koyu leke | İskele, liman, çayırlık | Sınır yok |
| Kupez | Çok iri gözler, ince uzun gövde, boyuna ince sarımsı çizgiler | İskele, liman, sürü halinde | Sınır yok |
| Melanurya | İri göz, kuyruk sapında beyaz kenarlı siyah leke | Kayalık, yüzeye yakın sürüler | Sınır yok |
| Salpa | Daha dolgun gövde, boyuna altın sarısı çizgiler; yosun yer | Yosunlu kayalık | Sınır yok |
| Kırma mercan | Pembe-kırmızı gövde, sırtta küçük mavi benekler | Derin kayalık burun, tekne | 15 cm |
Ayrıntılı rehberler: çipura hangi yeme gelir, karagöz avcılığı, sargoz avı nasıl yapılır, mırmır avı ve mercan avı nasıl yapılır.
Kefal türleri nasıl ayırt edilir?
| Tür | Nasıl tanınır | Yasal boy |
|---|---|---|
| Has kefal | İri, küt başlı; gözün önü ve arkası saydam bir göz kapağıyla örtülü | 30 cm |
| Sarıkulak (altınbaş) kefal | Solungaç kapağında altın sarısı leke | 30 cm |
| Amuderya kefali | Karadeniz ve Marmara'ya sonradan yerleşmiş bir kefal türü | 35 cm |
| Diğer kefaller | Tebliğde ayrıca sayılan dört kefal türü | 20 cm |
Kefaller liman içi, dere ağzı ve sakin koylarda sürüyle gezer; yem ve zamanlama için kefal hangi yeme gelir rehberine bakın.
Açık su balıkları: lüfer, palamut, istavrit ve uskumrugiller
| Tür | Nasıl tanınır | Nerede tutulur | Yasal boy |
|---|---|---|---|
| Lüfer | Mavi-yeşil sırt, iri ağız ve keskin dişler, göğüs yüzgeci dibinde koyu leke | Akıntılı burun, mendirek ucu | 18 cm |
| Palamut | Sırtta eğik koyu çizgiler, iğ biçimli gövde | Sürüyle kıyıya yaklaşır | 25 cm; 1 Nisan-14 Ağustos yasak |
| Kolyoz | Sırtta dalgalı çizgiler, karın yanlarında koyu benekler, iri göz | İskele, mendirek | 18 cm |
| Uskumru | Sırtta koyu dalgalı çizgiler, karın beneksiz gümüşi beyaz | Karadeniz ve Marmara kıyıları | 20 cm |
| İstavrit | Yan çizgi boyunca sert kemik plakalar | İskele, liman, mendirek | 12 cm |
| Zargana | Gaga gibi uzun ve dişli çeneler, ince uzun gövde | Yüzeye yakın, sakin su | Sınır yok |
| Sardalya | Küçük, mavi-yeşil sırtlı, gümüşi; pulu kolay dökülür | Sürüyle liman ve iskele | Sınır yok |
| Akya | İri, gümüşi; yan çizgisi belirgin biçimde kıvrımlı | Burunlar, açık kıyı | 40 cm, 1 adet; 15 Nisan-15 Mayıs yasak |
Lüfer küçükken çinekop ve sarıkanat, palamut büyüdükçe torik diye anılır; ad değişse de yasal boy aynı türe uygulanır. Ayrıntılar lüfer avı ve istavrit avı rehberlerinde.
Kaya ve dip balıkları: levrek, eşkina, barbunya ve diğerleri
| Tür | Nasıl tanınır | Nerede tutulur | Yasal boy |
|---|---|---|---|
| Levrek | Gümüşi, uzun gövde; iki ayrı sırt yüzgeci, ilki dikenli | Dalgakıran, dere ağzı, kayalık burun | 25 cm |
| Lahoz, lagos, orfoz | Orfozgiller; iri baş, geniş ağız, kahverengi desenli gövde | Kaya oyukları | Orfoz tamamen yasak. Lagos en az 50 cm; lagos ve diğer orfozgiller 1 adet, 1 Haziran-31 Ağustos yasak |
| Yazılı hani | Başta yazıyı andıran mavimsi kıvrımlı çizgiler, yanlarda koyu bantlar | Kayalık, LRF ile | Sınır yok |
| Eşkina | Koyu kahverengi-bronz; siyah karın ve anal yüzgeçlerin ön kenarı beyaz | Oyuklu kayalık, gece | 35 cm, 3 adet |
| Minekop | Çene altında kısa tek bıyık, eğik dalgalı çizgiler | Kumluk ve kayalık kıyı | 45 cm |
| Barbunya | Çene altında iki bıyık, dik burun, desensiz sırt yüzgeci | Kumluk ve çamurlu dip | 12 cm |
| Tekir | İki bıyık, daha sivri burun, birinci sırt yüzgeci çizgili | Kayalık ve çakıllı dip | 12 cm |
| Kırlangıç | Kanat gibi büyük, iç yüzü mavimsi göğüs yüzgeçleri | Kumluk dip | 18 cm |
| İskorpit | İri dikenli baş, kahverengi alacalı gövde; dikenleri zehirli | Kayalık dip, iskele | Sınır yok |
| Lipsöz | İskorpite benzer, daha iri ve kırmızı; dikenleri zehirli | Derin kayalık | 15 cm |
| Trakonya | Gözleri başın üstünde, kuma gömülür; siyah sırt yüzgeci zehirli | Kumluk sahil | Sınır yok |
| Mezgit | Gümüşi, yumuşak gövde; göğüs yüzgeci dibinde koyu leke | Karadeniz ve Marmara, kış | 13 cm |
Eşkinanın yeri ve yemi için eşkina avı nasıl yapılır rehberine bakın. Trakonya, iskorpit ve lipsözü çıplak elle tutmayın; sokmada ilk yapılacaklar trakonya ve iskorpit sokarsa ne yapılır rehberinde.
Benzer deniz balıkları nasıl ayırt edilir?
- Karagöz, sargoz, izmarit: karagözde iki geniş bant, sargozda çok sayıda ince çizgi ve kuyrukta leke, izmaritte gövde ortasında tek leke vardır.
- Kolyoz, uskumru: ikisinin de sırtı çizgilidir; karın yanında koyu benek varsa kolyoz, karın düz gümüşi beyazsa uskumrudur.
- Barbunya, tekir: birinci sırt yüzgeci desenliyse tekir, desensizse barbunyadır.
- Levrek, lahoz: lahoz levrek değildir; iri başlı, kahverengi desenli bir orfozgildir ve av kuralları tamamen farklıdır.
Tutarsanız suya bırakmanız gereken türler
Bazı türler oltaya gelse bile alıkonulamaz. Orfoz, denizatı, deniz alası, mahmuzlu camgöz, birçok köpekbalığı türü, keler ve kemane türleri, kazıkkuyruk ve mantalar tamamen koruma altındadır. Palamut, akya, ahtapot ve orfozgiller gibi zaman yasağı olan türler de yasak döneminde hemen bırakılır. Tam liste için avlanması yasak balıklar rehberine bakın.
Kg ile sınırlanan türlerde toplam 5 kg'ı geçemezsiniz; adet ile sınırlanan türler birlikte sayılır ve toplam 3'ü geçemez. Boy sınırında yüzde 5 tolerans vardır. Kaynak: Tebliğ No: 2024/21, Madde 3, Çizelge 1 ve Çizelge 7. Bu türlerin çoğu için uygun suni yemler tüm balık yemleri sayfasında. Türlere göre doğal ve suni yem tablosu hangi balık hangi yeme gelir rehberinde.
Sık Sorulan Sorular
Küçük deniz balıkları hangileridir?
Kıyıdan en sık tutulan küçük deniz balıkları istavrit, izmarit, isparoz, kupez, sardalya, barbunya, tekir ve kaya balıklarıdır. Bunların bir kısmı yemlik balık olarak da kullanılır; istavrit, barbunya ve tekir için en küçük yasal boy 12 cm'dir.
Hangi deniz balıklarının dikeni zehirlidir?
Kıyıdan tutulan türlerden trakonya, iskorpit ve lipsözün dikenleri zehirlidir; vatozların kuyruk dikeni de tehlikelidir. Bu balıkları pense ya da balık tutucuyla tutun; sokulursa yarayı temizleyin, şiddetli ağrı, yayılan şişlik veya nefes darlığında 112'yi arayın.
Deniz balığının yaşı ya da boyu türünü değiştirir mi?
Türü değiştirmez ama adını değiştirebilir. Lüfer küçükken çinekop, sarıkanat; palamut büyüdükçe torik diye anılır. Yasal boy sınırı ise ad değil tür üzerinden uygulanır.
Tanıyamadığım bir balık tutarsam ne yapmalıyım?
Fotoğrafını çekip zarar vermeden suya bırakmak en güvenlisidir. Dikenli, iri başlı ya da yılan gibi balıkları çıplak elle tutmayın; bazı türlerin dikenleri zehirlidir, bazı türler ise tamamen koruma altındadır.
